De nieuwe fusiepartij Progressief Nederland, kortweg PRO, kiest bij verschillende interne bijeenkomsten voor een opvallend gesloten koers. Journalisten krijgen voorlopig geen toegang tot meerdere ledenvergaderingen, gesprekken en congressen van de partij. Ook bij het oprichtingscongres van de nieuwe jongerenorganisatie Protest bleef de pers buiten de deur. Volgens het bestuur was dat nodig om leden een zogenoemd “momentje van kwetsbaarheid” te bieden.

De gang van zaken werd beschreven door journalist Chris Aalberts, die regelmatig politieke congressen en ledenbijeenkomsten bezoekt. Aalberts wilde op zaterdag aanwezig zijn bij het oprichtingscongres van Protest, de jongerenorganisatie die ontstaat uit een fusie van Dwars en de Jonge Socialisten. Die twee organisaties waren jarenlang verbonden aan respectievelijk GroenLinks en de PvdA.

Een duidelijk antwoord op zijn verzoek om toegang bleef aanvankelijk uit. Pas na ongeveer tien dagen, en slechts een halve dag voordat het congres begon, kreeg Aalberts te horen dat hij niet welkom was. Een bestuurslid schreef dat de organisatie intern over zijn aanwezigheid had gesproken en uiteindelijk had besloten hem geen toegang te geven.

Volgens het bestuur zou het voor de betrokken verenigingen prettiger zijn om het congres zonder externe journalist te houden. De jongeren wilden in een intieme omgeving afscheid nemen van hun oude organisaties. Daarbij zou ruimte moeten zijn voor emoties, persoonlijke herinneringen en een kwetsbare sfeer. De organisatie bood wel aan om na afloop een persbericht te sturen.

Juist die redenering roept vragen op over de manier waarop PRO met onafhankelijke journalistiek wil omgaan. Politieke partijen hebben uiteraard het recht om besloten bijeenkomsten te organiseren. Tegelijkertijd gaat het bij een oprichtingscongres van een politieke jongerenorganisatie niet alleen om persoonlijke emoties. Er worden ook politieke keuzes gemaakt, bestuursleden gekozen en inhoudelijke prioriteiten vastgesteld.

De oprichting van Protest is bovendien relevant omdat de jongerenorganisatie invloed wil uitoefenen op de koers van de nieuwe fusiepartij. De besluiten en beginselen die tijdens zo’n congres worden besproken, kunnen daarom later een rol spelen in landelijke debatten, verkiezingsprogramma’s en de positie van PRO in de Tweede Kamer.

Aalberts noemt de gesloten houding opvallend, omdat GroenLinks en de PvdA in het verleden juist bekendstonden als relatief toegankelijke partijen. Journalisten konden regelmatig aanwezig zijn bij ledenbijeenkomsten, congressen en politieke discussies. Ook bij partijen als D66 en Volt waren sommige interne bijeenkomsten openbaar of gedeeltelijk toegankelijk.

Bij PRO lijkt nu een andere communicatiestrategie te ontstaan. De partij wil wel informatie naar buiten brengen, maar lijkt daarbij steeds vaker zelf te willen bepalen welke informatie journalisten en kiezers ontvangen. Via persberichten, sociale media en eigen videokanalen kan de partij haar boodschap zorgvuldig formuleren. Onafhankelijke verslaggeving biedt daarentegen ook ruimte voor kritische vragen, onverwachte uitspraken en interne meningsverschillen.

Critici vrezen dat de partij vooral grip wil houden op de beeldvorming. Een persbericht bevat immers alleen de informatie die een organisatie zelf wil publiceren. Journalisten kunnen niet controleren wat tijdens de bijeenkomst daadwerkelijk is gezegd, welke discussies zijn gevoerd en of er sprake was van verdeeldheid.

Voormalig PvdA-politica Keren Hirsch reageerde kritisch op de situatie. Volgens haar bestaat de mogelijkheid dat er tijdens de bijeenkomsten uitspraken worden gedaan waarvan de betrokkenen liever niet willen dat deze openbaar worden. Haar reactie versterkte de discussie over de vraag of de gesloten deuren werkelijk alleen bedoeld zijn om een veilige en persoonlijke sfeer te creëren.

Het is niet duidelijk welke onderwerpen tijdens het oprichtingscongres van Protest precies aan bod kwamen. De organisatie heeft eerder aangegeven een activistische en systeemkritische koers te willen varen. In de uitgangspunten van de jongerenbeweging wordt onder meer gesproken over dekolonisatie, ecologisme en een economisch systeem dat verder gaat dan het kapitalisme.

Ook idealen als een wereld zonder grenzen en zonder geweld spelen een belangrijke rol. Daarmee plaatst Protest zich duidelijk aan de activistische linkerkant van het politieke spectrum. De jongerenorganisatie wil niet alleen campagne voeren, maar ook druk uitoefenen op de moederpartij om radicalere en progressievere keuzes te maken.

De discussie over transparantie wordt extra gevoelig door eerdere publieke optredens van leden van de jongerenbeweging. Een lid van Protest kwam eerder in het nieuws na een gezamenlijk optreden met de Palestijns-Nederlandse activist Amin Abou Rashed tijdens een bijeenkomst in Amsterdam. Die ontmoeting leidde tot kritiek, maar PRO nam daar volgens critici niet duidelijk en publiekelijk afstand van.

Wanneer een organisatie vervolgens journalisten weigert bij een congres, ontstaat al snel het beeld dat mogelijk gevoelige discussies uit de openbaarheid worden gehouden. Dat hoeft niet automatisch het geval te zijn, maar het gebrek aan directe toegang maakt onafhankelijke controle onmogelijk.

Het oprichtingscongres van Protest is niet het enige voorbeeld waarbij journalisten buiten werden gehouden. Ook bij een bijeenkomst in Amsterdam-West over het afscheid van GroenLinks was de pers niet welkom. Tijdens die bijeenkomst werd een boek gepresenteerd over de geschiedenis van de partij, met persoonlijke verhalen van verschillende prominenten.

Het verdwijnen van GroenLinks als zelfstandige partij is een politiek en historisch belangrijk moment. Niet alleen de naam verdwijnt, maar ook een eigen traditie, partijcultuur en organisatorische structuur. Juist daarom kan een bijeenkomst over het afscheid van de partij relevant zijn voor een breder publiek.

Aalberts noemt het opmerkelijk dat de bijeenkomst werd behandeld alsof het om een volledig privé-evenement ging. Een boekpresentatie is normaal gesproken juist bedoeld om publiciteit te krijgen. De aanwezigheid van journalisten kan ervoor zorgen dat het boek, de verhalen en de geschiedenis van de partij onder de aandacht worden gebracht.

Ook bij discussies over de toekomstige Europese koers van PRO kiest de partij voor besloten bijeenkomsten. De fusiepartij moet bepalen bij welke Europese politieke familie zij zich wil aansluiten. Dat is geen eenvoudige keuze, omdat GroenLinks en de PvdA op Europees niveau traditioneel bij verschillende politieke groepen horen.

GroenLinks werkte vooral samen met groene partijen, terwijl de PvdA onderdeel is van de sociaaldemocratische familie. Voor PRO is de vraag daarom of de partij zich in Europa sterker als groene beweging of als sociaaldemocratische partij wil presenteren.

In september moeten de leden zich via een referendum over deze kwestie uitspreken. Voorafgaand daaraan worden online gesprekken georganiseerd waarin leden informatie krijgen en hun mening kunnen geven. Ook deze bijeenkomsten zijn volgens de partij besloten.

Aalberts kreeg van een partijvoorlichter te horen dat hij niet mocht meekijken. Uiteindelijk kon hij de bijeenkomst volgen via een partijlid dat de uitsluiting van journalisten onnodig vond. Volgens zijn verslag werd tijdens het gesprek vooral procedurele informatie gedeeld. Juist daarom vond hij het moeilijk te begrijpen waarom de bijeenkomst geheim moest blijven.

De keuze voor een Europese politieke familie is niet alleen een interne partijzaak. Zij kan gevolgen hebben voor de positie van PRO-politici in het Europees Parlement, de verdeling van functies en de samenwerking met buitenlandse partijen. Ook voor kiezers is het relevant om te weten welke richting de fusiepartij kiest.

PRO bevindt zich nog in een overgangsfase. GroenLinks en de PvdA moeten hun verschillende tradities, achterbannen en politieke stijlen samenbrengen. Dat kan leiden tot gevoelige gesprekken en interne spanningen. Een zekere mate van beslotenheid kan tijdens zo’n proces begrijpelijk zijn.

Toch kan langdurige geslotenheid ook het vertrouwen schaden. Een partij die transparantie, democratische controle en open bestuur belangrijk vindt, zal zelf eveneens moeten uitleggen waarom politieke bijeenkomsten niet toegankelijk zijn. Zeker wanneer tijdens die bijeenkomsten besluiten worden voorbereid die later invloed hebben op kiezers en beleid.

Het argument van een “momentje van kwetsbaarheid” kan voor een deel van het congres geloofwaardig zijn, bijvoorbeeld wanneer leden persoonlijk afscheid nemen van hun oude vereniging. Het verklaart echter niet automatisch waarom een volledig congres voor journalisten gesloten moet blijven. Een oplossing had kunnen zijn om alleen een persoonlijk onderdeel besloten te houden en de politieke vergaderingen wel toegankelijk te maken.

De discussie rond PRO laat daarmee een breder probleem zien. Politieke partijen kunnen tegenwoordig via hun eigen kanalen rechtstreeks communiceren met het publiek. Zij zijn daardoor minder afhankelijk van traditionele media. Tegelijkertijd bestaat het risico dat kiezers alleen een zorgvuldig geselecteerde en gecontroleerde versie van de werkelijkheid te zien krijgen.

Voor PRO ligt er daarom een belangrijke keuze. De partij kan kiezen voor een open cultuur waarin journalisten interne debatten en politieke ontwikkelingen van dichtbij kunnen volgen. Of zij kan steeds meer vertrouwen op persberichten en eigen communicatiekanalen.

De komende maanden zal blijken of het weren van journalisten een tijdelijke maatregel is tijdens de gevoelige fusieperiode, of dat het onderdeel wordt van een bredere mediastrategie. Voor een partij die zich presenteert als vernieuwend en democratisch, zal de omgang met kritische en onafhankelijke verslaggeving in ieder geval nauwlettend worden gevolgd.